غده تیروئید، یکی از مهمترین غدد درونریز بدن است که با ترشح هورمونهایی حیاتی، در تنظیم متابولیسم و دمای بدن، عملکرد مغز و قلب و بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن نقش دارد.
اگر تیروئید کم کار کند و نتواند بهاندازه کافی هورمون تولید کند، بدن با اختلالاتی مواجه میشود که در صورت بیتوجهی، مشکلات جدی مانند اختلال حافظه، ناباروری، بیماریهای قلبی و… را به دنبال دارد.
اگر میخواهید دقیقتر بدانید کم کاری تیروئید چیست و چرا اهمیت دارد، ادامۀ مطلب از گاما پرتو ارائه دهنده خدمات سونوگرافی در منزل را مطالعه کنید.
کم کاری تیروئید و انواع آن
غده تیروئید یا سپردیس، غدهای به شکل پروانه در بدن است که جلوی گردن قرار دارد و با ترشح هورمونهای آزاد T3 و T4، نقش مهمی در تنظیم دما و سوختوساز بدن و عملکرد اندامهای مختلف ایفا میکند. کمکاری تیروئید حالتی است که در آن، غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نکرده و عملکرد طبیعی بدن دچار اختلال میشود.
این اختلال چند نوع دارد و در گروههای زیر دستهبندی میشود:
- کمکاری اولیه تیروئید: شایعترین نوع کمکاری تیروئید که در اثر اختلال غدۀ تیروئید ایجاد میشود؛
- کمکاری ثانویه تیروئید: ناشی از اختلال غدۀ هیپوفیز که به ترشح هورمون فرمان نمیدهد؛
- کمکاری مادرزادی تیروئید: از بدو تولد وجود دارد و در صورت تشخیص دیرهنگام، میتواند منجر به عقبماندگی ذهنی شود.
دلایل کم کاری تیروئید چیست؟
کمکاری تیروئید میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که عملکرد طبیعی غده تیروئید را مختل میکنند. یکی از شایعترین علل این عارضه، یک بیماری خودایمنی به نام تیروئیدیت هاشیموتو است که باعث حملۀ سیستم ایمنی بدن به بافت تیروئید میشود.
از دیگر دلایل کمکاری تیروئید میتوان به پرتودرمانی ناحیه گردن برای درمان برخی سرطانها اشاره کرد. علاوهبر این، برداشتن بخشی از غدۀ تیروئید با جراحی و درمان تیروئید پرکار با ید رادیواکتیو هم میتوانند به کاهش یا توقف کامل عملکرد این غده منجر شوند.
مصرف برخی داروهای خاص مانند آمیودارون، لیتیوم، اینترفرون و بعضی از داروهای درمان سرطان نیز ممکن است باعث اختلال در عملکرد تیروئید شوند. همچنین از آنجایی که برای تولید هورمونهای T3 و T4 وجود ید ضروری است، رژیم غذایی فاقد ید، بهویژه در مناطقی که کمبود ید وجود دارد، عامل مهمی در کمکاری تیروئید محسوب میشود.
از دیگر علل این عارضه میتوان به اختلالات مادرزادی در رشد یا عملکرد تیروئید نوزادان، اختلال در غده هیپوفیز و عدم ارسال فرمان ترشح هورمون TSH، نقص در تولید هورمون TRH در هیپوتالاموس و بارداری اشاره کرد که به کمکاری تیروئید موقتی یا دائمی میانجامد. در برخی موارد نادر، عفونتهای ویروسی یا بیماریهای التهابی نیز میتوانند در بروز این اختلال نقش داشته باشند.
علائم کم کاری تیروئید چیست؟
نشانههای کمکاری تیروئید بهتدریج و با گذشت زمان ظاهر میشوند و بسته به سن بیمار و میزان کاهش هورمونهای تیروئیدی، شدت متفاوتی دارند. علائم کمکاری مادرزادی تیروئید در نوزادان، ممکن است در ابتدا نامحسوس باشد؛ اما در صورت عدم درمان، منجر به عقبماندگی ذهنی، کوتاهی قد، زردی طولانیمدت و کندی رشد نوزاد میشود. کودکان و نوجوانان نیز ممکن است با علائمی مانند تأخیر در رشد قد، بلوغ دیررس، ضعف عضلانی و افت عملکرد تحصیلی مواجه شوند.
این بیماری در بزرگسالان، با علائمی مانند خستگی مزمن، افزایش وزن بدون دلیل، یبوست، خشکی پوست، احساس سرما، ریزش مو، افسردگی، کاهش تمرکز، کندی ضربان قلب و اختلال در حافظه همراه است. اگر خانم هستید و قاعدگیهای نامنظم یا خونریزیهای شدید را تجربه میکنید نیز ممکن است تیروئید کمکار داشته باشید.
دقت داشته باشید که شدت بیماری هم بر علائم کمکاری تیروئید تأثیرگذار است. در موارد خفیف، ممکن است فقط احساس خستگی یا سردی داشته باشید؛ اما در موارد شدیدتر، احتمال دارد تورم صورت، کاهش ضربان قلب و افسردگی شدید را هم تجربه کنید.
عوارض کم کاری تیروئید در بدن
اگر کمکاری تیروئید بهموقع تشخیص داده نشده یا به طور موثر درمان نشود، میتواند عوارض جدی و گاه برگشتناپذیری به دنبال داشته باشد. یکی از شایعترین پیامدهای این بیماری، بزرگ شدن غده تیروئید یا گواتر است که به ناحیۀ گردن فشار آورده و موجب اختلال در بلع یا تنفس میشود.
عدم تعادل هورمون تیروئید بهویژه در زنان میانسال، ممکن است باعث قاعدگیهای نامنظم و اختلالات خلقی شده و علائم یائسگی را شدت ببخشد. ناباروری در زنان و کاهش میل جنسی در مردان نیز میتواند از پیامدهای اختلال در عملکرد تیروئید باشد.
بیماریهای قلبی، افزایش سطح کلسترول خون، درد و سفتی مفاصل، اضافه وزن کاهشناپذیر و نوروپاتی محیطی (آسیب به اعصاب دست و پا) هم از دیگر عوارض شایع این بیماری هستند.
اگر کمکاری تیروئید در دوران بارداری درمان نشود، خطر بروز اختلال در رشد مغزی و جسمی جنین را به دنبال دارد. در موارد بسیار شدید و نادر نیز خطر بروز کمای میکسدما (Myxedema) با کاهش شدید هوشیاری و افت دمای بدن وجود دارد.
تشخیص کم کاری تیروئید توسط متخصص داخلی
کمکاری تیروئید به کمک ترکیبی از بررسی علائم بالینی و آزمایشهای خون تخصصی تشخیص داده میشود. هنگامی که به پزشک متخصص داخلی مراجعه میکنید، ابتدا سابقه پزشکی شما بررسی شده و علائم ظاهری مانند خستگی، خشکی پوست، افزایش وزن یا اختلالات قاعدگی مورد معاینه قرار میگیرد.
در ادامه، پزشک برای اطمینان بیشتر، از آزمایشهای هورمونی هم کمک میگیرد. مهمترین آزمایش، اندازهگیری سطح TSH (هورمون محرک تیروئید) در خون است. افزایش این هورمون در بدن، معمولا عملکرد ضعیف تیروئید را نشان میدهد. در مرحلۀ بعد، مقدار هورمونهای آزاد T4 بررسی میشود. اگر در کنار بالا بودن سطح TSH، هورمون T4 هم پایین باشد، تشخیص کمکاری تیروئید قطعی میشود.
در برخی موارد خاص و برای ارزیابی دقیقتر، ممکن است پزشک به سونوگرافی تیروئید و آزمایشهایی برای سنجش سطح هورمون T3 و آنتیبادیهای ضدتیروئید (مثل Anti-TPO) هم نیاز داشته باشد. این موارد به پزشک متخصص داخلی کمک میکند که نوع و شدت بیماری را سریعتر تشخیص داده و پیش از بروز عوارض جدی، روش درمان موثر را انتخاب کند.
تشخیص کم کاری تیروئید با سونوگرافی در منزل گاما پرتو با رسید بیمه
اگر نیاز به انجام سونوگرافی تشخیص کم کاری تیروئید در منزل دارید اما نمیخواهید به مراکز درمانی مراجعه کنید و در صفهای طولانی وقت خود را هدر دهید، گاما پرتو این امکان را برای شما فراهم کرده است تا سونوگرافی تیروئید را در منزل، با استفاده از دستگاه پرتابل پیشرفته و توسط تیم مجرب انجام دهید.
در این خدمت، ریپورت و تفسیر سونوگرافی تیروئید با تمرکز بر تشخیص و پیگیری کمکاری تیروئید در همان لحظه توسط سونوگرافیست متخصص گاما پرتو انجام شده و نتیجه بلافاصله به شما ارائه میشود. به این ترتیب، بدون اتلاف وقت و در آرامش منزل، میتوانید از وضعیت عملکرد و ساختار تیروئید خود آگاه شوید.
تمام خدمات سونوگرافی در منزل گاما پرتو با رسید معتبر بیمه انجام میشود تا خیال شما از بابت پوشش هزینهها کاملاً راحت باشد.
لازم به ذکر است که:
-
سونوگرافی کم کاری تیروئید در منزل تهران
-
سونوگرافی کم کاری تیروئید در منزل کرج
توسط گاما پرتو در اسرع وقت انجام میشود و شما بدون اتلاف وقت در ترافیک و صفهای طولانی، میتوانید تنها با یک تماس، از وضعیت سلامت و کم کاری تیروئید خود بهوسیله سونوگرافی در منزل باخبر شوید.
راههای درمان کم کاری تیروئید چیست؟
اصلیترین راه درمان کمکاری تیروئید، جایگزین کردن هورمونهای تولیدنشده از طریق مصرف داروست. رایجترین دارو برای تیروئید کمکار نیز لووتیروکسین (Levothyroxine) است که شکلی مصنوعی از هورمون T4 بوده و به صورت روزانه مصرف میشود. این دارو به تنظیم سطح هورمونهای تیروئید در بدن کمک کرده و اغلبِ علائم بیماری را برطرف میکند.
میزان مصرف دارو به شدت بیماری، سن و وزن بیمار، باردار بودن یا نبودن و سابقۀ بیماریهای قلبی او بستگی دارد و باید توسط پزشک متخصص تجویز شود؛ اما برای شروع درمان، معمولا مصرف در دوز پایین توصیه شده و پس از چند هفته، با بررسی مجدد آزمایشها، تغییر پیدا میکند.
در موارد نادرتر مانند کمکاری تیروئید ناشی از اختلالات هیپوفیز یا هیپوتالاموس، ممکن است به درمانهای مکمل یا بررسیهای تخصصیتر هم نیاز باشد. دقت داشته باشید که درمان تیروئید کمکار معمولا مادامالعمر بوده یا مدتزمان زیادی طول میکشد؛ اما با پیگیری منظم، بیماران میتوانند زندگی طبیعی خود را داشته باشند.
پیشگیری از ابتلا به کم کاری تیروئید در افراد مستعد
اگرچه احتمال کمکار شدن غدۀ تیروئید در همه وجود دارد، اما برخی افراد بیش از دیگران در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند. برای مثال، زنان میانسال، افرادی با سابقه خانوادگی بیماریهای تیروئیدی، کسانی که سابقه بیماریهای خودایمنی دارند یا افرادی که قبلا تحت پرتودرمانی یا جراحی گردن قرار داشتهاند، بیشتر با خطر کمکاری تیروئید روبهرو هستند.
این افراد بهتر است برای کاهش احتمال ابتلا به این بیماری، نکات زیر را رعایت کنند:
- بررسی سالانه عملکرد تیروئید
- استفاده از نمک یددار در رژیم غذایی روزانه
- اجتناب از مصرف خودسرانۀ داروهای موثر بر عملکرد تیروئید (مانند آمیودارون و لیتیوم)
- کنترل و درمان بهموقع بیماریهای التهابی یا ویروسی مزمن
- مراقبت دقیق در دوران بارداری با نظارت متخصص زنان و پزشک داخلی
- پرهیز از رژیمهای سخت و طولانیمدت فاقد ید یا مواد معدنی ضروری
این روشها اگرچه به طور قطعی خطر تیروئید کمکار را از بین نمیبرند، اما میتوانند به تشخیص سریع علائم کمک کرده و نقش مفیدی در درمان موثر بیماری ایفا کنند.
سوالات متداول:
راه درمان کم کاری تیروئید در بارداری چیست؟
با مصرف دقیق دارو زیر نظر پزشک و انجام آزمایشهای منظم برای تنظیم دوز آن، میتوان خطر عوارض کمکاری تیروئید در بارداری را کاهش داد.
آیا کم کاری تیروئید با دارو درمان میشود؟
بله؛ درمان اصلی این بیماری مصرف روزانه داروی لووتیروکسین است که میزان ترشح هورمون تیروئید را به اعتدال میرساند.
آیا امکان افزایش یا کاهش مصرف دارو در بیماران مبتلا به کم کاری تیروئید وجود دارد؟
بله؛ البته دوز مصرف دارو با توجه به نتیجۀ آزمایش خون و شرایط بیمار، توسط پزشک تنظیم میشود و نباید بهصورت خودسرانه تغییر پیدا کند.
چه غذاهایی به درمان تیروئید کم کار کمک میکند؟
مصرف غذاهای سرشار از ید، سلنیوم و روی مانند ماهی، تخممرغ، لبنیات، مغزیجات و نمک یددار در کنار مصرف دارو، میتواند در درمان کمکاری تیروئید مفید باشد.